Inleiding
Hoe kun je een kind het best helpen om met zijn emoties om te gaan en handig gedrag te laten zien? Daarvoor is het goed te weten wat er in het brein van het kind gebeurt en hoe je daarna met rust en ruimte verbinding maakt en je kind – met behoud van relatie – verder helpt.
Wat gebeurt er bij je kind: Brein
Het brein is complex. Het bestaat uit een voorste en achterste brein. Een kind reageert vaak zonder na te denken, vanuit het achterste brein. Het gaat vechten (boos worden/slaan), vluchten (zich terugtrekken), bevriezen (stilvallen) of pleasen (alles doen om te zorgen dat het weer rustig wordt). Het is belangrijk dat je als ouders juist de kalmte bewaart, je wilt juist het voorste brein stimuleren. Het voorste brein denkt na hoe je je moet gedragen en wat de beste oplossing is. Als een kind zich niet begrepen voelt, blijft het reageren vanuit het achterste brein. Door respect, empathie en rust, blijft het achterste brein van je kind ook rustig en kan het kind beter keuzes maken met het voorste brein.
Kalmeer eerst jezelf: stel jezelf deze vragen
Het is daarom belangrijk om eerst een pauze te nemen, voordat je reageert. Kalmeer eerst je eigen emotie. Het kan zijn dat iets uit je eigen verleden of juist een bepaalde angst voor de toekomst je reactie stempelt. Je denkt: ‘daar gaan we weer’ en kunt dan niet focussen op de emotie van je kind. Herken je eigen angst en probeer in het moment aanwezig te zijn. Je staat steviger als je bewust beslist hoe je gaat reageren. Kinderen hebben vaak nog niet de capaciteiten om emoties te reguleren en hebben daarbij hun ouders nodig om emoties te benoemen en te helpen kalmeren.
Verbinding
Als een kind iets doet wat niet mag, is het belangrijk om eerst te verbinden en dan pas te sturen. Als je kind van slag is, heeft het jou als meeste nodig om die gevoelens te handelen. Kalmte zorgt ervoor dat het kind weer controle ervaart en ook klaar is om te luisteren en te leren. Denk hierbij aan een rivier, die in het midden kalm is. Er zijn twee zandbanken: aan de ene kant is er chaos (geen vaste regels, steeds wisselende reacties), aan de andere kant is er rigiditeit. Verbinding met je kind zorgt ervoor dat je weggaat bij de zandbanken en in het stabiele, kalme midden terecht komt. Dat is vooral te bereiken door aanraking en luisteren. Je zegt met het verbinden eigenlijk: ‘je bent van slag en je lichaam kan niet meer stoppen, ik zal je helpen’. Kinderen leren door regels wat wel en niet goed is. Dit kan spanning geven, als ze iets doen wat niet acceptabel is. Dat is logisch. Focus echter op het gedrag wat moet veranderd worden en niet op de persoon. Dit is juist een kans om je kind iets te leren.
Aanpak
Er zijn drie stappen die je kan doen als je kind van slag is:
- Troosten/luisteren: raak je kind aan, leg je hand op zijn/haar arm, wrijf over zijn/haar rug of houdt een hand vast. Als je zelf heftig reageert, wordt je kind nog emotioneler. Als je alleen maar stil bent en je terugtrekt, wordt het kind bang. Wees rustig, zacht en niet bedreigend. Laat je lichaam ontspannen, zorg dat je op ooghoogte of zelfs iets lager bent en open je armen. Dit kalmeert jezelf ook. Als het kind nog emotioneel is (in het onderste brein), is het niet effectief om van alles te zeggen. Dat kan het brein nog niet aan. Luister dus naar wat je kind vertelt.
- Erkennen: laat weten dat je je kind hoort en begrijpt. Focus op de ervaring van je kind, zodat het zich begrepen voelt. ‘Dat maakt je verdrietig hè, ik zie dat je je alleen voelt’. Hiermee help je je kind om zichzelf te begrijpen en reik je een emotionele woordenschat aan. Dit vermindert chaos en rigiditeit. Je erkent de emotie (niet per se het gedrag). Je moet het gevoel niet bagatelliseren, want dan toon je geen interesse.
- Help je kind verder. Vraag aan het kind: ‘Wat kan je een volgende keer doen?’ Bedenk samen een plan. Benadruk het positieve. Focus op wat je wél wilt in plaats van op wat je niét wilt. Complimenteer goed gedrag en moedig je kind aan. Wees creatief, flexibel en gebruik humor. Blijf uit de machtsstrijd en biedt keuzeopties.